Kuzguncuk; Bir Boğaz Köyünün Anatomisi

İstanbul hakkında yazdığı kitaplar ile bilinen Saffet Emre Tonguç yazarımız olunca İstanbul’u konu etmemek olmazdı! Özellikle gerçek mahalleli, gerçek İstanbullu Kuzguncuk’tan bahsetmemek hiç olmazdı!

Kuzguncuk, Boğaz kıyısında kilise, cami ve sinagogun yan yana yükseldiği, bağrında 19. yüzyıl İstanbul’unun kozmopolitliğini ama daha da önemlisi bugün bulmakta zorlandığımız hoşgörü ortamını barındıran bir semt. Burada mahalle kültürünün devam ettiğini görüyorsunuz. Bunun sebebi de semte süper marketin girmemesi ve küçük esnafın hala ayakta kalması. Aralarına kafe ve restoranların serpiştirildiği fırın, bakkal, manav, kasap, tuhafiyeci ve kırtasiyeci ana cadde İcadiye’de sizi karşılıyor. Kuzguncuk’un sokaklarında kaybolun, beklenmedik sürprizlerle karşılaşacaksınız.


Fotoğraf: Aydın Sertbaş

İlk adı olan “Hrisokeramos”un “Altın Kiremit” anlamına geldiği düşünülüyor. Evliya Çelebi’ye göre Bizans döneminin Kosinitsa’sı bugünkü adını 15. yüzyılda burada yaşayan Evliya Kuzgun Baba’dan almış.

Ana cadde İcadiye’den semte girin. Hemen solda Beth Ya’akov Sinagogu, yanında da Ayios Yeorgios Rum Ortodoks Kilisesi var. Biraz ileride sağda Ayios Panteleimon Rum Kilisesi bulunuyor. Boğaz yolu üzerindeki Ermeni Kilisesi Surp Krikor Lusavoriç’le yan yana yer alan Kuzguncuk Camii için Ermeni cemaati bahçelerinden yer vermişler. Bugün iki ibadet mekanı aynı yükseklikte kubbeye sahip. Deniz kıyısındaki Üryanizade Camii 1860 yılında II. Abdülhamid’in şeyhülislamlarından Üryanizade Ömer Efendi tarafından yaptırılmış. Sadece tarzının en güzel örnekleri arasında sayılan saçaklı ahşap minaresiyle değil, şirin bir yalıya benzeyen görüntüsüyle de dikkatinizi çekecek.


Fotoğraf: Saffet Emre Tonguç

Kuzguncuk’tan Beylerbeyi’ne doğru ilerlediğinizde karşınıza harika bir ahşap köşk çıkacak. 1885 yılında II. Abdülhamid’in Adalet Bakanı Mahmut Cemil Efendi için İtalyan mimar Alberti tarafından yapılmış, binada doğu ve batı mimarisi birleştirilmiş. Bir kültür merkezi görevi üstlenen Cemil Molla Köşkü’nde şiir ve musiki geceleri düzenlenirmiş. Köşk ayrıca imparatorluğun ilk telefonuna, özel sinemasına ve fotoğraf stüdyosuna ev sahipliği yapmış. Tavanlarının altın varakla bezendiği, pencerelerinin vitraylarla süslendiği köşkün mermer hamamı sıcaklığını her zaman koruyabilmesi için zeminden kalorifer sistemi ile ısıtılmış.

Kuzguncuk’tan Üsküdar’a giderken göreceğiniz binalardan biri olan Fethi Ahmet Paşa Yalısı ya da diğer adıyla “Pembe Yalı” 19. yüzyılda yapılmış. Fethi Ahmet Paşa 1846 yılında Aya İrini’de İstanbul’un ilk askeri müzesini kurmakla görevlendirilmiş. Yalı 1911 ve 1948 senelerinde İstanbul’u ziyaret eden İsviçreli mimar Le Corbusier’ı kendine hayran bırakmış. Besteci Franz Lizst yalıda kalıp beğenisini ifade eden bir başka ünlü. Yalının arka tarafında bulunan koru da aynı adı taşıyor ve içinde belediyenin çok güzel manzaralı tesisleri var. Binada bir dönem Nazım Hikmet yaşamış. Eskiden Kuzguncuk’un sakinleri arasında “Anlat derdini Marko Paşa’ya” deyimine adını veren Rum doktor Marko Paşa ile Şair Can Yücel de bulunuyormuş. Semt, Buket Uzuner’in çok satan romanı “Kumral Ada-Mavi Tuna”nın da mekanı olmuş.

Ünlü yemek yazarı Refika’nın mutfağı ise postanenin sokağındaki 1923 tarihli Simotas binasında yer alıyor. Müslüman bir ülkede, Musevi bir aile için Rum bir mimarın yaptığı binanın üzerinde miladi, ibrani ve hicri üç ayrı takvim var.

Eskiden çok sayıda yazlık sinemanın bulunduğu semtte şimdi park olan İlya’nın Bostanı’na muhakkak uğrayın. Rum asıllı bir vatandaşımız olan İlya1990’lara kadar bostanda yetiştirdiklerini satmış. Parktaki 86 küçük bahçe kura yoluyla kiralandı.


Fotoğraf: Saffet Emre Tonguç

Lezzet mekanları

Kuzguncuk’ta yemek için harika mekanlar var. Asude’ye dünyada butik otel konseptini ilk başlatanlardan, Studio 54’ün efsanevi kurucusu İan Schragger’ı götürmüştüm, yemeklere bayılmıştı. Denizin üzerindeki İsmet Baba, iyi bir balık lokantası ve 2009 yılında Meryl Streep’i ağırlamıştı.Yakınındaki Hatice Ana ev yemekleri yapıyor. İskelenin karşısındaki Mülkiyeliler Lokali’nin terası da yemekleri de güzel. Betty Blue İcadiye Caddesi’nde yer alıyor. Kendinizi adeta annenizin mutfağında gibi hissediyorsunuz.

Dükkanlar

Ana caddede bulunan Nail Kitabevi sıra dışı bir mimariye sahip bir binada yer alıyor. En üst katında sanatçı rezidansı var. Semte bir katkı sağlayacak sanatçılar burada ağırlanıyor. Burası eskiden Berber Muzaffer’in dükkanıymış. Kuzguncuk’ta hiç beklenmedik dükkanlarla karşılaşıyorsunuz. Üryanizade Sokak’taki Homemade Aromaterapi bir şifa dükkanı ve benim en sevdiğim yerlerden biri. İçerisinde katkı maddesi bulunmayan, elde edilme sürecinde kimyasal süreçten geçmemiş soğuk sıkım sabit yağlar ile bitkileri kullanarak, porselen havanlarda, metal ve plastik değmeden hazırlanan ürünler satıyorlar. Karşısındaki Pikaphane pikap tamiri ve satışı yapıyor aynı zamanda tişörtlere ve çantalara istediğinizi basıyorlar.


Fotoğraf: Saffet Emre Tonguç

Bir Kuzguncuk Dükkanı müşterilerine yüze yakın sanatçının sıra dışı hediyelik eşyalarını ve eserlerini sunuyor. Bencil sadece beş metrekarelik bir dükkan ve adını kişiye özel ürünler üretmesinden alıyor. Bereketli Sokaktaki Ne Var Orada’da ve Nilgün Berber’in Artölye’sinde yaratıcı takılara bakabilir, KUSAT’ta (Kuzguncuk Sanat Tiyatrosu) bir etkinliğe katılabilirsiniz. Bihrat Mavitan Heykel Atölyesi, Mona ve Harmony sanat galerileri semtin sanat kokan köşeleri. Kuzguncuk Tekstil sanatları Derneği ise bu işe gönül vermiş olanlara kurslar düzenliyor.

KUZGUNCUK

Beykoz’da oturmalı
Beykoz’da çalışan adam.
Fakat Kuzguncuk şirin yerdir
ve gayet nefis yapar gül reçelini
pansiyoncu Madam
ve kızı Raşel...
Aynada bir kartpostal:
bir manzara Nis şehrinden.
İskemle, karyola, konsol...
Denize nazırdı pencereleri...
Güneşte tavana suların ışıltısı vurur,
karanlık şilepler geçerdi geceleri
insanı olduğu yerde
eli böğründe bırakarak...
Selim’in odası havadardı.
Kırmızı yazmalar kururdu yandaki boş arsada.
Sağda Cevdet Paşa yalısı.
Yalıda bir tavus kuşu
bir de Mebrure Hanım vardı.
Mebrure Hanım
tafta entariler giyerdi.
Çok ihtiyardı
ve mavi gözleri kördü.
Tentene işlerdi Mebrure Hanım.
Uyanır bir beyaz güle başlar,
uyurken dağıtırdı gülünü...
Merhum Cevdet Paşa yalısında
Mebrure Hanımı unutmuşlardı...
Beykoz`da oturmalı
Beykoz’da çalışan adam.
Fakat Kuzguncuk şirin yerdir
Ve kırmızı yazmalar kuruyan boş arsadan
dünyayı zapta gidecek olan
pulsuz balıklar gibi çıplak çocukların
her akşam dinlerdi çığlıklarını Selim...


Nazım Hikmet

Wingscard “ZİP”ledi;
(Kuzguncuk hakkında sıkıştırılmış bilgiler)

  • İstanbul’un mahalle kültürünün devam ettiği nadir semtlerindendir Kuzguncuk.
  • Kuzguncuk’tan Üsküdar’a giderken göreceğiniz “Pembe Yalı” da pek çok ünlü yaşamıştır.
  • Nazım Hikmet, Marko Paşa, Can Yücel’de zamanında Kuzguncuk’ta yaşamış ünlü isimlerden…
  • Kuzguncuk, Buket Uzuner’in çok satan romanı “Kumral Ada-Mavi Tuna”nın da mekanı olmuştur.
  • 2009’da Merly Streep’i ağırlayan İsmet Baba semtin iyi balık lokantalarından…
  • Kuzguncuk’ta hiç beklenmedik dükkanlarla karşılaşıyorsunuz. Eskiden Berber Muzaffer’in dükkanı olan Nail kitapevi, Aromaterapi şifa dükkanı, pikap tamir ve satışı yapan Pikaphane bunlardan bir kaçı…